Omdat de toekomst er niet vanzelf komt — waarom we verdergaan als Delta Instituut
Herprogrammeer de Overheid gaat door als Delta Instituut. Daarmee zetten we ons in voor een sterke digitale overheid en een innovatieve economie die het algemeen belang dient. Lees onze volledige visie hieronder.
“Als we willen dat alles blijft zoals het is, moet alles veranderen.”
- Giuseppe Tomasi di Lampedusa
Het vraagstuk van technologie en innovatie
Technologie speelt een alsmaar groeiende rol in ons leven. Wie tegenwoordig gegevens wil doorgeven aan de overheid, doet dat zelden nog via een brief of een balie. We gaan ervan uit dat de overheid 24 uur per dag digitaal bereikbaar is, en de meest ingewikkelde regelingen foutloos en op grote schaal uitvoert. De overheid is dus meer dan een collectie afspraken en wetten: het is de grootste technologie-operatie van Nederland. Of die operatie goed draait, bepaalt of burgers krijgen waar ze recht op hebben, en of uitgevoerd kan worden wat de politiek besluit.
Ook onze economie is sterk veranderd. De technologiesector is al een halve eeuw de snelst groeiende industrie wereldwijd, wat weerspiegelt wordt in het feit dat bijna elk domein van onze samenleving er inmiddels op draait. Die technologische innovatie heeft ons welvaart gebracht, maar op veel vlakken ook steeds afhankelijker gemaakt van buitenlandse mogendheden en bedrijven.
In de afgelopen periode is dat laatste vraagstuk steeds urgenter geworden. Met de opkomst van AI kan software steeds meer dingen die eerder niet voor mogelijk werden gehouden. De schaal en kunde van AI groeit in een ongeëvenaard tempo, en daarmee ook de snelheid waarmee het de oude economie vervangt.
De Nederlandse samenleving staat intussen niet stil. Door vergrijzing lopen de zorgkosten op, stijgen de pensioenlasten, en zijn er steeds minder werkenden per gepensioneerde. Als we de verzorgingsstaat willen behouden, is het noodzakelijk dat we meer met minder kunnen toeneemt. Een innovatieve economie is daarvoor de enige duurzame oplossing.
Technologie en innovatie moeten Nederlandse kerncompetenties worden. Als we dat niet doen, lopen we vroeg of laat tegen de muur. Maar als we het wel doen, kunnen we een toekomst bouwen met brede welvaart, terwijl we grip houden op onze digitale infrastructuur en onze eigen waarden blijven bepalen.
Wij zijn optimistisch dat dat kan, en overtuigd dat dat moet.
Waarom? Omdat we de Nederlandse geschiedenis kennen. Een geschiedenis met tal van voorbeelden van hoe we onszelf opnieuw moesten uitvinden, om daarna sterker terug te komen. Na de achttiende eeuw met de industriële revolutie, na de Tweede Wereldoorlog met de wederopbouw, en na de watersnoodramp met de Deltawerken. Periodes die bewijzen dat we bouwers zijn, en dat we als land in staat zijn om grote publieke werken te verzetten. En niet onbelangrijk: periodes die bewijzen dat vooruitgang de moeite waard is om voor te vechten, en zich kan vertalen in een hogere levensstandaard voor iedereen.
Wat we al hebben bereikt
In de afgelopen twee jaar hebben wij met Herprogrammeer de Overheid geprobeerd om mee te bouwen aan die visie. We schreven met de Kamercommissie voor Digitale Zaken een initiatiefnota voor een sterkere digitale overheid, waarvan veel ideeën in het regeerakkoord terechtkwamen. We zetten ons in voor de hervorming van inkoop bij het Rijk, om ervoor te zorgen dat de overheid toegang heeft tot een breed landschap van Nederlandse producten en diensten. En we werkten met overheidsorganisaties aan burgergerichte software, om te laten zien dat bouwen in multidisciplinaire teams tot goedkopere software en betere dienstverlening leidt.
Ook schreven wij mee aan het AI Plan, om Nederland beter voor te bereiden op de kansen en dreigingen die voortkomen uit AI. Daarin pleitten we onder meer voor een nationaal AI-onderzoekscentrum, het opbouwen van een AI-veiligheidsinstituut, en een Nationaal Agentschap voor Disruptieve Innovatie (NADI) dat technologische doorbraken kan forceren om de grootste maatschappelijke problemen op te lossen. Ook deze plannen kwamen in het regeerakkoord terecht.
En toch staan we pas aan het begin
Geen van deze dossiers is af. Sterker nog, het belang van deze dossiers is alleen maar toegenomen. Onze donateurs stellen ons in staat om dit werk belangeloos te doen. En dankzij deze donateurs kunnen we dit werk nu op nog meer thema’s doorzetten. We gaan verder onder de naam Delta Instituut, om die bredere ambitie uit te drukken.
Dat doen wij wat anders dan anderen. Wie ons kent, weet dat we ons lastig laten categoriseren. We publiceren artikelen, maar zijn geen journalisten. We spreken met de politiek, maar zijn geen lobbyisten. We bouwen mee met de ambtenarij, maar zijn geen consultants.
Wat we wel zijn, is resultaatgericht. De vraagstukken waar ons land voor staat kunnen niet opgelost worden vanaf de zijlijn. Daarom staan wij achter de mensen die Nederland weerbaar en welvarend proberen te maken, totdat het werk is gedaan.
Maar dat kunnen we niet alleen. Wij zoeken nog meer vooruitstrevende mensen die mee willen bouwen en bereid zijn om in de arena te stappen. Je kunt onze openstaande vacatures hieronder vinden.
Daarbij leggen we de lat hoog: voor onszelf, voor de politiek en voor de overheid. Want de grootste problemen van deze tijd los je niet op met klein denken.
Het is tijd om weer ambitieuze projecten aan te gaan. Om de overheid te ontketenen waar die is vastgelopen. Om te streven naar de absolute wereldtop in wetenschappelijke en technologische innovatie. En om dat te vertalen naar brede welvaart en een hoge levensstandaard, nu en over tien jaar.
De toekomst laat niet langer op zich wachten.
Namens het Delta Instituut,
Onno Eric Blom
Deel 1: Wat besteden we aan Microsoft? We weten het niet
De overheid geeft elk jaar zo'n 113 miljard euro uit aan inkoop, waarvan ongeveer 18 miljard door de Rijksoverheid zelf. Aan IT besteedt het Rijk daarvan naar schatting meerdere miljarden—een precies cijfer wordt niet centraal gepubliceerd. Het Delta Instituut onderzoekt hoe het beter kan: meer regie, toegankelijkere markten en minder afhankelijkheid.
Vijf voorstellen voor een toekomstbestendige overheid
Uit het archief: We vertrouwen de overheid onze meest belangrijke zaken toe: kinderopvang, gezondheidszorg en belastingen. Maar wat als de digitale systemen van de overheid zo slecht werken, dat ze levens verwoesten? In het eindrapport over de Toeslagenaffaire werd digitalisering 92 keer genoemd als oorzaak van jarenlange vertragingen en fout uitgekeerde toeslagen. En de ergste conclusie: als er niets verandert, gebeurt dit zo opnieuw. Het is tijd om van koers te wisselen. Hieronder presenteren wij 5 voorstellen om van Nederland de beste digitale overheid ter wereld te maken. Deze voorstellen zijn tot stand gekomen na uitvoerige gesprekken met kennisinstellingen en topambtenaren.
Doorbreek de waterval bij de overheid
Uit het archief: Het regeerprogramma staat weer vol met plannen waar grote ICT-projecten voor nodig zijn. Zo vindt er een grondige herziening plaats van de kinderopvangtoeslag en een verregaande vereenvoudiging van de WIA-uitkering. Als het verleden een indicatie geeft van de toekomst, dan is dat niet zonder risico. Grote ICT-projecten bij de overheid gaan namelijk geregeld mis, waardoor de Tweede Kamer niet ongeregeld geconfronteerd wordt met meer dan een miljard aan onvoorziene kosten.